Kaftan Nedir? Kaftanlı Aksesuar Örnekleri

Malumunuz son dönemde “Muhteşem Yüzyıl” dizisiyle iyice hayatımıza giren Osmanlı Kültürünün etkilerini ve zamanın saray modasını yansıtan kaftanlar, bugün de farklı tasarım örnekleriyle sık sık karşımıza çıkıyor.

 

Peki “nedir bu Kaftan?” diyenleriniz için kısa bir bilgilendirme yapalım.

Osmanlı Sultanları’nın kostümü olarak, imparatorluk için özel bir yere sahip olan Kaftanlar, önemli bir görevi başarıyla gerçekleştirenleri ödüllendirmek amacıyla da hediye edildiğinden; bir imtiyaz işareti olarak, bayramlarda, Sadrazam huzurunda, kılıçla beraber kumandanlara sunulurmuş.

Genellikle önü ve kolları işlemeli olan kaftanın, renk, şerit ve düğmeleri de verilecek şahsın rütbesine ve gördüğü hizmete göre değişiklik gösterirmiş.

Cübbe’nin altına da giyilen ve ağırlıkla ipek, kadife gibi kumaşlardan yapılan, bu süslü, uzun, astarsız ve yakasız elbiseler, çeşit ve özelliklerine bağlı olarak “murabba”, “keçe”, “çuha” gibi isimler alır,renk, şerit ve düğmeleri sayesinde, ne kadar değerli oldukları uzaktan bakılarak da anlaşılabilirmiş.

Kıymetli kumaştan yapılan kaftanların önü ve kolları altın telli şerit ve kordonlarla süslenir, Kadifeden yapılan vezir kaftanları ise düğmeli ve sırma şeritli yapılır ve kış aylarında, üzerine giyilen samur kürklerle birlikte kullanılırmış.

 
 Yeniçeriler ise, kaftanlarının altına entari giyerler ve yürürken bacaklarına dolanmaması için bu entarilerini toplayıp bellerine sıkıştırdıkları için buna “dolama” denilirmiş.
 İlginçtir ki; İstanbul Topkapı Sarayında bulunan kaftanlar üzerinde yapılan bir araştırmanın sonuçlarına göre; burada en fazla 1.Ahmet’e ve 17. yüzyıla ait kaftanlar çoğunluktaymış.
İncelenen Kaftan kumaşlarında; bitkisel, hayvansal, geometrik, sembolik motifler ile, doğadan stilize edilen motifler ve yabancı etkilerden gelen motiflerin ve çoğunlukla büyük desenleri kullanıldığı, dikkat çekilen unsurlar arasında… Kumaşların zemininde en fazla krem ve güvez rengi ve desenlerinde ise mavi rengine yer verildiği tespit edilen önemli detaylardan bazıları…
En sık karşılaşılan Kaftan motiflerinden biri olan “Çintemani”, Orta Asya kökenli en eski Türk motiflerinden… Özellikle 16.yy’dan sonra Osmanlı dokuma sanatında ve çinicilikte sıkça kullanılan Çintemani’deki Üç benek; “güç”, “kudret” ve “saltanat”ı sembolize ediyor.

Bir diğer sık kullanılan Kaftan motifi olan “Lale” ise Osmanlı Dönemi’nde gerek şekli, gerekse anlamı sebebiyle özel ilgi görmüş…

 Kelime olarak ele alındığında Arapça “Allah” lafzına ait harfleri taşıyan “Lale”, tasavvufta Allah’ın birliğini temsil ediyor. Harfi manası da Osmanlı bayrak ve sancağının sembolü olan ‘hilal’e de ulaşıyor.

Rengi ve şekli açısından sevgilinin yüzüne, yanağına, dudağına benzetilen ‘Lale’, yine rengi dolayısıyla aşığın yanağına ve içindeki tomurcuklarıyla da aşığın gönlündeki yaralara teşbih ediliyor.

Renk ve şekil olarak ise daha ziyade kadeh, şarap, kan, taç, sümbül gibi kavramlarla beraber anılıyor.
Tasavvuf düşüncesinde ise; Lale’nin renkli yapraklarının yukarıya doğru olması halinin, bir dervişin dua edişindeki edayı andırdığı kabul ediliyor.
 Lale sembolü hakkında hazırladığımız, daha ayrıntılı bir başka yazıya, buradan ulaşabilirsiniz.

NAR SEMBOLÜ

Çocukluğumuzun en favori bilmecelerinden birinin baş kahramanı; “Çarşıdan aldım bir tane, eve geldim bin tane.”  🙂

 

Çok fonksiyonlu bir gıda desteği ve bilinen en güçlü antioksidanlardan olan Nar, aynı zamanda çok iyi bir C Vitamini deposu…

Bilinen en eski meyve türlerinden olan ve Orta Doğu ve Yunanistan’da yüzyıllar boyunca şifa amaçlı kullanılan “Nar”, çeşitli inanış ve dinler için de değişik anlamlar ifade eden sembolik bir meyve… 


Ülkemizin önemli antik kentlerinden biri olan ve Antalya’da yer alan Side’nin antik çağdaki anlamı da “nar”mış, hiç bilmiyordum, yeni öğrendim, bakın hemen paylaşıyorum sizlerle de 🙂 

 

SİDE

 

Antik Yunan`dan, semavi dinlerin sonuncusu olan İslamiyet’e kadar tüm yaşayan ve yok olmuş inanış ve toplumsal kültürlerde ‘Nar’, yüz yıllardır bolluk, bereket ve doğurganlıkla iç içe anılıyor ve ‘Nar tohumu’, kutsal kitap metinleri içinde de geçiyor. 

“Eviniz bolluk ve bereket dolsun!” demenin en şık ve anlamlı şekli…

 

WISH FOR NISH “Topkapı Palace” Koleksiyonu’ndan…

Çintemani Motifleri, Altın Yaldız Boyutlu Boncuk Boya ile  bezenen, Bordo Püsküllü, Altın yaldız efektli Bordo/Kırmızı Renkli ve Sınırlı Sayıda ve El Yapımı olarak 3 ayrı boyda tasarlanan Nar Figürlü Seramik Dekoratif Objelere www.wishfornish.com online satış mağazasından ulaşabilirsiniz.


Nar objelerinin üzerinde yer alan “Çintemani” motifi hakkında da kısa bir bilgi vermek gerekirse; Çintemani, Orta Asya kökenli en eski Türk motiflerinden biri…

 

Üç benek; güç, kudret ve saltanatı sembolize ediyor. Özellikle 16.yy’dan sonra Osmanlı dokuma sanatında ve çinicilikte sıkça kullanılmış bir simge… Tarihte Padişahların, kudretin sembolü, üç yuvarlaktan oluşan ‘çintemani’ motifli kaftanlarını, genelde savaş meydanında, düşmanı etkilemek için giydiği söyleniyor.

MUSEVİLİKTE NAR SEMBOLÜ

 

Tevrat’ta “kutsallık”, “doğurganlık” ve “bolluk” temsilcisi olarak karşımıza çıkan Nar imgesinin, bu sebeple Hz. Süleyman’ın tacında da bulunduğu söyleniyor. Onun için hazırlanmış dillere destan sarayın, tüm sütun başları ve diğer Yahudi krallarının saraylarındaki duvarlar, nar meyvesi ve yaprak şekillerine benzeyen bezemelerle kaplanmış…

 

Yukarıdaki resimde de kolaylıkla seçilebildiği gibi “Nar” sembollerinin Antik Yahudi sikkelerinde  kullanılmasının başlıca sebebinin, “bereket dilekleri” olduğu düşüncesi ağır basıyor…

 

HRİSTİYANLIKTA NAR SEMBOLÜ

 

Hristiyanlık için önemi, “kıyamet günü” ve “sonsuz hayat” sembolü olmasından kaynaklanıyor. 


Leonardo Da Vinci ve zamanın diğer ressamları tarafından, Hz. Meryem’in elinde ve Bebek İsa’nın da dokunduğu şekilde resmedilen Nar, Boticelli’nın bu resminde Hristiyanlık inancına göre Hz İsa’nın ızdırabı ve yeniden dirilişini temsil etmek için, dinsel ve sanatsal bir imge olarak kullanmış.

İSLAMİYETTE NAR SEMBOLÜ

Kuran-ı Kerim’de 3 ayrı Ayet-i Kerime’de (Enam Suresi 99 ve 141. Sureler ve Rahman Suresi 68. Ayetinde) geçen ‘Nar’dan, “Allah’ın yarattığı güzelliklerin bir örneği” olarak ve ‘cennet meyvesi’ olarak bahsediliyor.

 

TASAVVUFTA NAR SEMBOLÜ

 

Nar Farsça`da “ateş” anlamına geliyor. Aşkın oluştuğu yer olarak kalbe bakarsak, tasavvuftaki manasına da ulaşılabilir…

 

OSMANLI ve ANADOLU KÜLTÜRÜNDE NAR SEMBOLÜ

 

Osmanlı kültüründe nar, sevilen kıza gönderilerek evlenme teklif ediliyormuş. Anadolu’da hala bazı bölgelerde gençler, sevdiği kıza evlenmek istediğini, elinde tuttuğu nar ile ifade ediyormuş. Ne güzel:)

 

 

Ayten Gökçer’le ölümsüzleşen “Yedi Kocalı Hürmüz” Müzikalinin, “Tanrım, bana üç tane.. üç de yetmez beş tane, beş de yetmez yedi tane… ver ver ver ver… ver Allah’ım ver…” olarak bilinen ünlü şarkısı, “Yalnız Kullar” içinde geçen “Şu gelen yar olaydı, elinde nar olaydı” sözünün de, bu geleneğe ilişkin bilgileri desteklediği ileri sürülüyor:)


Şarkıyı hatırlamak isteyenler, Sezen Aksu’nun yorumuyla buradan dinleyebilir:)

Anadolu`da birçok inanç ve adetin konusu olmuş. En bilineni: Anadolu geleneklerinde evin içinde nar patlatılarak, parçalanan tanelerinin etrafa dağılmasıyla, eve bereket getireceği inancı… 

Ayrıca Anadolu ve Orta Doğu’da evlilik törenleri sonrası, çiftlere doğacak çocuklarını temsilen nar taneleri yedirilmesi ve başlarına serpilmesi geleneği de yine aldığım duyumlar arasında…

 


Yunanistan’da da düğünlerde benzer şekilde kurutulmuş nar taneleri serpiliyormuş gelinle damadın başına:) Aynı amaçla, dekorasyon objesi olarak da düğünlerde sık sık yer veriliyor Nar’a…

 

 


Yunan düğünü demişken aklıma en sevdiğim romantik komedi filmlerinden biri olan “My Big Fat Greek Wedding” geldi. İzlemediyseniz tavsiye ederim:)

 


Nar’a ilaveten, düğünlerde pirinç serpilmesi de aynı şekilde bolluk bereket sembolü olmasından ötürü oldukça yaygın…

 

 

Özel davetlerinizde, menünüzde Çikolata ve Narlı çok lezzetli bir tatlıya yer vermek isterseniz, işte size en favori mağazalarımdan Williams-Sonoma’nın web sitesinden “Chocolate Pomegranate Cluster” tarifi burada

AVRUPA ve DÜNYA’DA NAR SEMBOLÜ


Anadolu’daki örneklere benzer şekilde bir Avrupa’da yaygın uygulanan, yılbaşı gecesi kapı eşiğinde ayakla nar ezmek ya da yere atarak patlatmak ise artık tüm dünyaya yayılmış bir gelenek haline gelmiş gibi…

 

 

Bu kapı eşiği seremonisinde, ezilen nardan ne kadar tane fırlarsa o kadar berekete işaret ettiği kabul ediliyor. Lekesinin çıkması da ayrı bir dert tabi.. Gerekli önlemlerin alınması şart:) 

 

BUDİZMDE NAR SEMBOLÜ


Budizm’de Nar, hayatın tüm olumlu etkilerinin özü olarak kabul ediliyor ve evlerinde nar figürü bulunan ailelerin her türlü kötülükten korunup, berekete kavuşacağına inanılıyor.

 

YUNAN MİTOLOJİSİNDE NAR SEMBOLÜ

 

 

Büyük dinlerin hemen hepsi tarafından kutsal anlamlar yüklenen nar meyvesi, Yunan mitolojisinde evlilik, yaşam ve yeniden doğuşu simgelemek için kullanılıyor. 

Nar’ın yüzyıllardır temsil ettiği tüm bu güzel dileklerin özel bir simgesini, aksesuar olarak üzerinizde taşımayı arzu ederseniz, yine WISH FOR NISH “Topkapı Palace” Koleksiyonu’ndan, Kırmızı Kristallerle süslenen Gümüş Kaplama Nar Figürlü bu sınırlı sayıda ve el yapımı olarak üretilen özel tasarım Shamballa Bileklik tam size göre…  

 

Shamballa Bileklikleri aynı zamanda tüm dünyada iç huzurun da simgesi…Shamballa hakkında ayrıca bilgi almak isterseniz, buradan ulaşabilirsiniz.


Yararlanılan linkler: 

http://ozgurce.ilkler.com.tr
http://www.bollukbereket.com